Hamtoren

Klik op de foto's voor een vergroting

Informatie

Wie met de trein uit het westen Utrecht nadert, ziet enige honderden meters voor Vleuten aan de noordkant, kort op de spoorlijn de Hamtoren staan. De toren is een overblijfsel van kasteel Den Ham. Het kasteel is rond 1870 afgebroken en de toren is samen met wat fundamenten van het kasteel blijven staan. Op de fundamenten is een nieuw gedeelte opgetrokken zodat de bewoning van het geheel goed mogelijk is. Ik woon hier sinds 1990 en door mijn werk is de Hamtoren meer en meer een plek geworden voor ontmoeting, inspiratie en verrijking.

Oorspronkelijk lag kasteel Den Ham in een inham van de Vleutense Wetering, een zijarm van de Rijn. De inham heeft ervoor gezorgd dat de naam Hamtoren, oorspronkelijk Ridderhofstad Den Ham, ontstond. Ham betekent zoveel als hoek, bocht, landtong of hoek aangeslibd land. Later, toen het kasteel was afgebroken, werd het de Hamtoren. De omtrek van de toren bedraagt op de begane grond aan de buitenzijde gemeten 9 x 10 meter. De muren zijn op maaiveldhoogte variërend van 1.80 tot 1.40 dik.

Geschiedenis Op een eilandje, een landtong in de zijarm van de Rijn, werd omstreeks 1250 een stenen toren ( donjon)gebouwd van drie verdiepingen als verdedigingsplek in dreigend oorlog geweld. Niet lang daarna werd ca. 8 meter ten zuiden hiervan een tweede vierkante toren gebouwd van 6 verdiepingen (de huidige Hamtoren). Tussen beide torens werd een poortgebouw opgetrokken en haaks op dit complex een woonvleugel. Het geheel vormde een indrukwekkend kasteel van grote omvang. In de loop van de 16e eeuw, toen de kastelen hun militaire functie begonnen te verliezen, werd Den Ham voor bewoning aangepast aan de eisen destijds. Boven de poortvleugel kwamen nog twee woonverdiepingen afgedekt door een schilddak. In diezelfde tijd werd er een toegangspoort aan het begin van de oprijlaan geplaatst. Dit poortje doet nog steeds dienst als toegangspoort. Omstreeks 1870 werden de aangebouwde woonvleugels en de donjon van drie verdiepingen gesloopt en bleef de toren met enkele fundamenten over. Aangezien het kasteel in vroeger tijden gepleisterd is geweest is nu nog de plaats van de aanbouw op de toren goed te zien.